2026/02/26 at 2:15 ΜΜ 26/02/2026 newsroom
Η Στρατηγική του «Δυτικού Πολιτισμού»: Πώς η Κυβέρνηση Τραμπ Επαναπροσδιορίζει τη Δυτική Συμμαχία
Η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να εισάγει μια τομή στη σύγχρονη εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, αναγορεύοντας την έννοια του «Δυτικού πολιτισμού» (Western civilization) σε θεμελιώδη πυλώνα της στρατηγικής της. Στόχος είναι η επαναχάραξη των διεθνών συμμαχιών της Ουάσιγκτον, με γνώμονα όχι πια τους παραδοσιακούς φιλελεύθερους θεσμούς και τις κοινές αξίες, αλλά μια αντιληπτή κοινή εθνική, πολιτισμική και θρησκευτική ταυτότητα.
Σύμφωνα με την επίσημη ρητορική και τα πρόσφατα έγγραφα εθνικής ασφαλείας, η νέα αυτή προσέγγιση διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις βασικούς άξονες:
• Η Απειλή της «Πολιτισμικής Εξάλειψης»: Βασική προειδοποίηση της αμερικανικής κυβέρνησης είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο της «πολιτισμικής εξάλειψης» (civilizational erasure). Η απειλή αυτή αποδίδεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων: τη μαζική μετανάστευση, τα χαμηλά ποσοστά γεννητικότητας στο γηγενή πληθυσμό και την υποτιθέμενη απώλεια της συλλογικής ιστορικής μνήμης και ταυτότητας. Το αφήγημα αυτό παρουσιάζει τη Δύση όχι απλώς ως μια γεωπολιτική οντότητα, αλλά ως έναν υπό εξαφάνιση πολιτισμικό οργανισμό.
• Η Επαναφορά της Χριστιανικής και Ιστορικής Κληρονομιάς: Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, στην ομιλία του στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου τον Φεβρουάριο του 2026, αποσαφήνισε το περιεχόμενο αυτού του «πολιτισμού». Όρισε τη Δύση ως μια κοινότητα που συγκροτείται και συνέχεται από «αιώνες κοινής ιστορίας, χριστιανικής πίστης, πολιτισμού, γλώσσας και καταγωγής». Ο ορισμός αυτός συνιστά μια ρητή απομάκρυνση από τον οικουμενικό χαρακτήρα των δυτικών αξιών, δίνοντας έμφαση σε συγκεκριμένα εθνο-πολιτισμικά και θρησκευτικά χαρακτηριστικά.
• Στρατηγική Υποστήριξη «Πατριωτικών» Δυνάμεων στην Ευρώπη: Η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας (NSS) του 2025 κάνει ένα βήμα παραπέρα, προτείνοντας την ενεργή ενίσχυση των «πατριωτικών ευρωπαϊκών κομμάτων». Η λογική πίσω από αυτή την επιλογή είναι ότι τα παραδοσιακά ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, και ιδίως η Ευρωπαϊκή Ένωση, θεωρούνται πλέον από την Ουάσιγκτον ως μέρος του προβλήματος, υπονομεύοντας υποτίθεται τα ίδια τα πολιτισμικά θεμέλια της Δύσης μέσω των πολυπολιτισμικών και υπερεθνικών πολιτικών τους. Η υποστήριξη σε δυνάμεις που αντιστέκονται στην ΕΕ εμφανίζεται, έτσι, ως μέσο προστασίας του δυτικού πολιτισμού από τον εαυτό του.
• Απόρριψη του «Παγκοσμιοποιημένου» Μοντέλου και η Νέα Τάξη: Η νέα ρητορική δεν περιορίζεται σε μια πολιτισμική διαμάχη, αλλά αποσκοπεί σε μια ριζική αναδιάρθρωση της διεθνούς σκηνής. Επιδιώκεται η αντικατάσταση της «βασισμένης σε κανόνες διεθνούς τάξης» —που θεωρείται προϊόν της φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης— από ένα σύστημα ισχυρών, κυρίαρχων εθνών-κρατών. Τα κράτη αυτά καλούνται να συνεργαστούν για την προστασία του κοινού τους πολιτισμού, απορρίπτοντας παράλληλα πολιτικές που γίνονται αντιληπτές ως απειλές, όπως η φιλόδοξη κλιματική ατζέντα ή η προώθηση της πολυπολιτισμικότητας εντός των συνόρων τους.
Κριτική και Προβληματισμοί
Η παραπάνω στρατηγική έχει πυροδοτήσει έντονες αντιδράσεις και κριτική, τόσο από αναλυτές διεθνών σχέσεων όσο και από Ευρωπαίους ηγέτες. Η κριτική επικεντρώνεται σε τρία κύρια σημεία:
Πρώτον, πολλοί βλέπουν πίσω από την πολιτισμική ρητορική μια προσπάθεια της Ουάσιγκτον να αναδιαμορφώσει την Ευρώπη σε μια «υποτελή αγορά» και έναν γεωπολιτικό δορυφόρο των ΗΠΑ. Η αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και η προώθηση εθνικιστικών κυβερνήσεων θα καθιστούσε τη Γηραιά Ήπειρο πιο ευάλωτη σε αμερικανικές πιέσεις και λιγότερο ικανή να έχει μια αυτόνομη και ισχυρή φωνή στο διεθνές προσκήνιο.
Δεύτερον, η έμφαση σε έναν αποκλειστικό ορισμό της Δύσης μέσω της θρησκείας (χριστιανισμός) και της «καταγωγής» θεωρείται ότι παραγνωρίζει ή και ακυρώνει τις ίδιες τις δημοκρατικές και φιλελεύθερες αξίες (κράτος δικαίου, ατομικές ελευθερίες, ανεκτικότητα) που υπήρξαν ιστορικά η πηγή της δυναμικής και της απήχησης του δυτικού μοντέλου. Η μετατόπιση από τις αξίες στην ταυτότητα, υποστηρίζουν, εγκυμονεί κινδύνους για τις μειονότητες και υπονομεύει τον συμπεριληπτικό χαρακτήρα των δυτικών κοινωνιών.
Τέλος, η ρητορική περί «πολιτισμικής εξάλειψης» και η έμφαση στην κοινή «καταγωγή» ανοίγουν την πόρτα σε εθνο-πολιτισμικές αντιλήψεις για το έθνος και το κράτος, οι οποίες έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τα ιδρυτικά ιδεώδη των σύγχρονων δυτικών δημοκρατιών και απειλούν να αναβιώσουν διαιρέσεις που η Ευρώπη προσπάθησε να ξεπεράσει μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.