2026/03/03 at 8:57 ΠΜ 03/03/2026 newsroomΤέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία, ο Βλαντιμίρ Πούτιν βρίσκεται αντιμέτωπος με φθορά στο πεδίο της μάχης, αυξανόμενες οικονομικές πιέσεις και μια κοινωνική σύμβαση που δοκιμάζεται στο εσωτερικό της Ρωσίας.
«Ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν έχει επιτύχει τους στόχους του», δήλωσε ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι σε τηλεοπτικό του μήνυμα, με αφορμή την τέταρτη επέτειο από τη ρωσική εισβολή.
Η επιχείρηση του Φεβρουαρίου 2022 παρουσιάστηκε αρχικά ως μια «σύντομη και επιτυχημένη στρατιωτική επιχείρηση» που θα «επανατοποθετούσε το Κίεβο στην τροχιά της Μόσχας» και θα «ανέτρεπε τη μεταψυχροπολεμική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης», όπως σημείωσε ο συντάκτης του BBC για τη Ρωσία, Στιβ Ρόζενμπεργκ. «Δεν εξελίχθηκε σύμφωνα με το σχέδιο», παρατήρησε, υπογραμμίζοντας το διαρκώς αυξανόμενο κόστος για τη Μόσχα.
Τι υποστηρίζουν οι αναλυτές
Καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στον πέμπτο χρόνο του, μια ξεκάθαρη ρωσική νίκη μοιάζει πιο μακρινή από ποτέ. Σύμφωνα με τους Seth G. Jones και Riley McCabe του Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών, η Ρωσία έχει ελάχιστα απτά κέρδη σε σχέση με το τεράστιο ανθρώπινο κόστος, που εκτιμάται σε περίπου 1,2 εκατομμύρια απώλειες. Σε ορισμένες φάσεις, ο μέσος ρυθμός προέλασης δεν ξεπερνούσε τα 15 μέτρα ημερησίως — «πιο αργός από σχεδόν κάθε μεγάλη επιθετική εκστρατεία του τελευταίου αιώνα». Παράλληλα, η ρωσική οικονομία εμφανίζει σημάδια κόπωσης: τα έσοδα από το πετρέλαιο πιέζονται, ενώ η κυβέρνηση έχει προχωρήσει ακόμη και σε ρευστοποίηση αποθεμάτων χρυσού για την κάλυψη δημοσιονομικών αναγκών.
Η Δύση εκτιμούσε εξαρχής ότι η εσωτερική δυσαρέσκεια, ως αποτέλεσμα των κυρώσεων, θα «ανάγκαζε τον Πούτιν να επανεξετάσει την πορεία του πολέμου», όπως έγραψαν οι Peter Rutland και Elizaveta Gaufman στο The Conversation. Η εκτίμηση αυτή βασιζόταν στην παραδοχή ότι η νομιμοποίηση του «πουτινισμού» στηρίζεται σε ένα άτυπο κοινωνικό συμβόλαιο: σταθερότητα και εισόδημα με αντάλλαγμα πολιτική αφοσίωση.
Ωστόσο, η ανάλυση αυτή συχνά υποτιμά τον ρόλο της ιδεολογίας. Το Κρεμλίνο έχει αξιοποιήσει συστηματικά τη ρητορική περί «υπαρξιακής απειλής», διατηρώντας σε σημαντικό βαθμό τη δημόσια στήριξη, όπως καταγράφουν στοιχεία της Statista.
Η ίδια αφήγηση προβάλλεται και προς το εξωτερικό. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου, η ρωσική προβολή περί «επικείμενης κατάρρευσης» της ουκρανικής πρώτης γραμμής συνιστά προσπάθεια άσκησης πίεσης σε Δύση και Κίεβο, ώστε να αποδεχθούν ρωσικούς όρους που δεν μπορούν να επιβληθούν στρατιωτικά. Πρόκειται, όπως τονίζεται, για «ψευδή αφήγηση».
Σε ανάλογο πνεύμα, οι Jana Kobzova και Leo Litra, γράφοντας για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, καλούν τις δυτικές κυβερνήσεις να «πάψουν να αποδέχονται την εικόνα μιας ανίκητης Ρωσίας» και να εντείνουν την υποστήριξή τους προς την Ουκρανία, αξιοποιώντας τις διαρθρωτικές αδυναμίες του Κρεμλίνου. Η αντίληψη ότι «ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της Ρωσίας», σημειώνουν, προδίδει έλλειψη στρατηγικής υπομονής και απώλεια ευκαιριών.
Τι μπορεί να ακολουθήσει
Η κλασική οικονομική θεωρία θα υπαγόρευε ότι η αύξηση του κόστους οδηγεί σε αναζήτηση εξόδου. «Ένας ορθολογικός δρων που αντιμετωπίζει κλιμακούμενα βάρη αναζητά διέξοδο», σημείωσε το The Economist.
Ωστόσο, δεν διαφαίνονται ενδείξεις ότι ο Πούτιν προτίθεται να εγκαταλείψει την επιδίωξη ουκρανικής «καπιτουλάτσιας», όπως δήλωσε η Ρωσίδα πολιτική επιστήμονας Tatiana Stanovaya στο The i Paper. Ελλείψει συμφωνίας, ο πόλεμος ενδέχεται να κλιμακωθεί περαιτέρω, με την πιθανή εμπλοκή της Κίνας να θεωρείται αυξανόμενος παράγοντας και με αναζωπύρωση των φόβων για έναν νέο πυρηνικό ανταγωνισμό.
Κατά το The Economist, η Ρωσία «πιθανότατα θα συνεχίσει να πολεμά στο άμεσο μέλλον». Κάθε επιπλέον έτος σύγκρουσης, όμως, αυξάνει τον συστημικό κίνδυνο: δημοσιονομική κρίση, θεσμική αποδυνάμωση και ζημίες τόσο βαθιές που καμία μεταπολεμική πολιτική δεν θα μπορεί να αποκαταστήσει πλήρως.
Έτσι, το κρίσιμο ερώτημα για τους δυτικούς συμμάχους δεν είναι μόνο πώς θα τερματιστεί ο πόλεμος, αλλά και ποια Ρωσία θα αναδυθεί όταν —και εφόσον— εξαντληθεί η πολεμική της δυναμική, και αν υπάρχει συγκροτημένο σχέδιο για την επόμενη ημέρα.
Ανάλυση: Τέσσερα χρόνια πολέμου: Φθορά για το Κρεμλίνο, αβεβαιότητα για την επόμενη μέρα της Ρωσίας
