2026/07/14 at 4:15 ΜΜ 14/07/2026 newsroomΥπάρχει μια αντίληψη που διαπερνά διαχρονικά την ελληνική στρατηγική σκέψη. Ότι η συνέπεια απέναντι στους συμμάχους, η προσήλωση στο διεθνές δίκαιο και η σταθερή τοποθέτηση στο δυτικό στρατόπεδο δημιουργούν, σχεδόν αυτόματα, πολιτικό κεφάλαιο το οποίο θα εξαργυρωθεί όταν η χώρα το χρειαστεί. Η αντίληψη αυτή δεν ήταν αβάσιμη. Σήμερα, όμως, δεν είναι πλέον αρκετή.
Το διεθνές σύστημα περνά σε μια νέα φάση. Οι κανόνες δεν καταργούνται, αλλά υποχωρούν απέναντι στην πολιτική της χρησιμότητας. Οι μεγάλες δυνάμεις δεν αναζητούν πλέον μόνο αξιόπιστους συμμάχους· αναζητούν κράτη που μπορούν να λύσουν προβλήματα, να προσφέρουν δυνατότητες και να επηρεάσουν εξελίξεις. Η γεωπολιτική γίνεται ολοένα και περισσότερο συναλλακτική. Η επιρροή δεν απονέμεται ως αναγνώριση της συνέπειας, αλλά ως αποτέλεσμα της χρησιμότητας.
Το βλέπουμε καθημερινά. Χώρες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια αντιμετωπίζονταν με επιφύλαξη αποκτούν αναβαθμισμένο ρόλο επειδή διαθέτουν κρίσιμες πρώτες ύλες, ελέγχουν θαλάσσιες οδούς, έχουν ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανία ή μπορούν να συνομιλούν με αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Η διεθνής πολιτική δεν λειτουργεί με όρους ηθικής ανταμοιβής. Λειτουργεί με όρους συμφέροντος.
Η εξέλιξη αυτή δεν πρέπει να προκαλεί απογοήτευση. Πρέπει να προκαλεί προσαρμογή.
Η Ελλάδα διαθέτει αναμφίβολα σημαντικά πλεονεκτήματα. Αποτελεί έναν θεσμικά σταθερό ευρωπαϊκό πυλώνα σε μια εξαιρετικά ασταθή περιοχή. Διαθέτει στρατηγική γεωγραφική θέση, ισχυρό ναυτιλιακό αποτύπωμα, αναβαθμισμένες αμυντικές δυνατότητες και ένα διπλωματικό κεφάλαιο που οικοδομήθηκε με συνέπεια επί δεκαετίες. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν διαθέτει πλεονεκτήματα. Το ερώτημα είναι αν αυτά μετατρέπονται σε διαρκή γεωπολιτική αξία.
Εδώ βρίσκεται η πραγματική πρόκληση.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιλαμβάνεται συχνά τον ρόλο της ως εκείνον του αξιόπιστου συμμάχου. Όμως, στη σημερινή πραγματικότητα, η αξιοπιστία είναι η προϋπόθεση συμμετοχής και όχι το συγκριτικό πλεονέκτημα. Εκείνο που κάνει τη διαφορά είναι αν μια χώρα καθίσταται αναντικατάστατη.
Αυτό σημαίνει ότι η Αθήνα οφείλει να επενδύσει σε τομείς που αυξάνουν τη στρατηγική της αναγκαιότητα. Στην αμυντική τεχνολογία και όχι μόνο στις προμήθειες. Στη ναυπηγική βιομηχανία και όχι μόνο στην αγορά πλοίων. Στην τεχνητή νοημοσύνη, στην κυβερνοασφάλεια, στις υποθαλάσσιες ενεργειακές και ψηφιακές διασυνδέσεις, στα λιμάνια και στις εφοδιαστικές αλυσίδες που συνδέουν την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή και την Ασία. Η γεωπολιτική του 21ου αιώνα δεν κρίνεται αποκλειστικά από τις στρατιωτικές ισορροπίες. Κρίνεται από το ποιος είναι απαραίτητος για τη λειτουργία του διεθνούς συστήματος.
Σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και η συζήτηση για την Τουρκία χρειάζεται αναθεώρηση. Η Άγκυρα δεν αποκτά αυξημένη σημασία επειδή οι σύμμαχοί της αγνοούν τις διαφωνίες που έχουν μαζί της. Την αποκτά επειδή διαθέτει δυνατότητες που θεωρούνται χρήσιμες σε πολλά και διαφορετικά μέτωπα. Αυτό είναι ένα μάθημα που η Ελλάδα οφείλει να μελετήσει χωρίς φοβικά σύνδρομα και χωρίς συμπλέγματα. Όχι για να αντιγράψει την τουρκική πολιτική, αλλά για να κατανοήσει πώς παράγεται σήμερα η γεωπολιτική ισχύς.
Η μεγαλύτερη στρατηγική πρόκληση της χώρας δεν είναι να αποδείξει ότι αποτελεί αξιόπιστο εταίρο. Αυτό έχει ήδη αποδειχθεί. Η πρόκληση είναι να πείσει ότι η απουσία της από κρίσιμες ευρωπαϊκές και περιφερειακές πρωτοβουλίες θα δημιουργούσε πραγματικό κόστος για τους εταίρους της.
Οι επόμενες δεκαετίες δεν θα ανήκουν στις χώρες που θα περιμένουν την επιβεβαίωση των συμμάχων τους. Θα ανήκουν στις χώρες που θα καταστούν τόσο χρήσιμες, ώστε κανείς να μην μπορεί να σχεδιάσει την επόμενη ημέρα χωρίς αυτές.
Αυτή είναι η μετάβαση που οφείλει να πραγματοποιήσει και η Ελλάδα.
Μιχαήλ Μαντάλας
Ειδικός σε θέματα Διεθνών Σχέσεων και Διεθνούς Ασφάλειας
BA Politics & International Relations, Department of Government, University of Essex (UK)
MA Security Studies, University of Hull (UK)