2026/09/02 at 11:13 ΜΜ 02/09/2026 newsroom
Γράφει ο : Μιχάλης Μαντάλας
Διεθνολόγος
B.A. Politics & International Relations – University of Essex
M.A. Security Studies – University of Hull
Υπάρχει μια δύσκολη ερώτηση που η Ευρώπη θα πρέπει κάποια στιγμή να απαντήσει χωρίς διπλωματικές υπεκφυγές: εάν η παραβίαση της κυριαρχίας, η αμφισβήτηση των συνόρων και η απειλή χρήσης βίας αποτελούν απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια όταν προέρχονται από τη Ρωσία, γιατί να αντιμετωπίζονται διαφορετικά όταν εμφανίζονται στα νοτιοανατολικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι απολύτως επίκαιρο.
Στην άτυπη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Wicklow της Ιρλανδίας, η Ελλάδα έφερε στο ευρωπαϊκό τραπέζι την κατάσταση στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης ενημέρωσε τους Ευρωπαίους ομολόγους του για ζητήματα παραβιάσεων του Διεθνούς Δικαίου και υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να επιδεικνύει αλληλεγγύη απέναντι σε κάθε τέτοια παραβίαση. Μετά τη συνεδρίαση ήταν ακόμη πιο σαφής: η Ελλάδα, όπως είπε, δεν πρόκειται να δεχθεί υποχώρηση σε ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων, ενώ η επιθετικότητα, «από όπου και αν προέρχεται, δεν έχει χρώμα».
Η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομεί μια νέα στρατηγική ταυτότητα με επίκεντρο την αντίσταση στον αναθεωρητισμό και την ίδια στιγμή να επιτρέπει στους γεωπολιτικούς υπολογισμούς να καθορίζουν πότε μια αναθεωρητική συμπεριφορά είναι αποδεκτή και πότε όχι. Οι αρχές του Διεθνούς Δικαίου δεν μπορούν να έχουν διαφορετική αξία ανάλογα με το γεωγραφικό σημείο στο οποίο δοκιμάζονται.
Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα των «δύο μέτρων και δύο σταθμών».
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάθε λόγο να αντιμετωπίζει τη Ρωσία ως μείζονα απειλή. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία κατέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι ο πόλεμος μεταξύ κρατών δεν αποτελεί απλώς ιστορική ανάμνηση. Η Ευρώπη κατάλαβε ότι η ειρήνη στην ήπειρο δεν είναι αυτονόητη και ότι η στρατιωτική ισχύς, η αποτροπή και η προστασία των συνόρων επανέρχονται στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής.
Το ίδιο ακριβώς μάθημα, όμως, πρέπει να εφαρμοστεί και στη νότια και νοτιοανατολική πτέρυγα της Ένωσης.
Η Ελλάδα και η Κύπρος δεν ζητούν από τους Ευρωπαίους εταίρους τους να υιοθετήσουν μια αντιτουρκική πολιτική. Ζητούν κάτι πολύ πιο απλό και, ταυτόχρονα, πολύ πιο δύσκολο: να αντιμετωπίζεται η ευρωπαϊκή ασφάλεια ως ενιαία.
Τα ελληνικά σύνορα είναι ευρωπαϊκά σύνορα. Τα κυπριακά σύνορα είναι ευρωπαϊκά σύνορα. Η σταθερότητα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι ένα περιφερειακό ζήτημα που αφορά αποκλειστικά την Αθήνα και την Άγκυρα. Είναι μέρος της ευρύτερης αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Ευρώπης.
Η πρόσφατη τουρκική NAVTEX, η οποία προκάλεσε την αντίδραση της Αθήνας, υπενθυμίζει ότι το πρόβλημα δεν έχει εξαφανιστεί επειδή τα τελευταία χρόνια οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν γνωρίσει περιόδους αποκλιμάκωσης. Η Άγκυρα εξακολουθεί να προβάλλει μια ιδιαίτερα διεκδικητική αντίληψη για τον θαλάσσιο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, ενώ η θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό στοιχείο της στρατηγικής της σκέψης.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία.
Η αποκλιμάκωση είναι ευπρόσδεκτη. Ο διάλογος είναι αναγκαίος. Η συνεννόηση είναι προτιμότερη από την ένταση. Τίποτε από αυτά, όμως, δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη θα πρέπει να αποφεύγει να ονομάζει τις προκλήσεις με το πραγματικό τους όνομα.
Η Ελλάδα οφείλει, επομένως, να κάνει έναν πραγματικό διπλωματικό αγώνα δρόμου στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όχι για να πείσει ότι η Τουρκία είναι «η νέα Ρωσία», αλλά για να αλλάξει το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται την Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτό είναι πολύ σημαντικότερο.
Η Αθήνα πρέπει να εξηγήσει ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν είναι ένας χάρτης με ένα ανατολικό και ένα δυτικό μέτωπο. Είναι ένα ενιαίο γεωπολιτικό σύστημα, στο οποίο η Βαλτική, η Μαύρη Θάλασσα, τα Βαλκάνια, το Αιγαίο, η Κύπρος και η Ανατολική Μεσόγειος συνδέονται μεταξύ τους.
Η Ρωσία απέδειξε ότι η γεωπολιτική αναθεώρηση μπορεί να μετατραπεί σε πόλεμο. Η Ανατολική Μεσόγειος υπενθυμίζει ότι ο αναθεωρητισμός μπορεί να εκδηλώνεται και με διαφορετικά μέσα: μέσα από απειλές, στρατιωτικές πιέσεις, αμφισβητήσεις θαλάσσιων δικαιωμάτων, εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών, ενεργειακές διεκδικήσεις και προσπάθειες δημιουργίας τετελεσμένων.
Οι μορφές μπορεί να διαφέρουν. Η στρατηγική λογική όμως παραμένει αυτή της αμφισβήτησης του υφιστάμενου status quo.
Εδώ η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή.
Μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζει την Τουρκία αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της χρησιμότητάς της ως ΝΑΤΟϊκού συμμάχου, περιφερειακής δύναμης και συνομιλητή για τη Μέση Ανατολή, τη μετανάστευση και την ασφάλεια ή μπορεί να υιοθετήσει μια πιο ώριμη στρατηγική προσέγγιση, στην οποία η συνεργασία με την Άγκυρα θα συνυπάρχει με σαφείς κόκκινες γραμμές και με την απαίτηση σεβασμού των ευρωπαϊκών κανόνων.
Το δεύτερο είναι προς το συμφέρον όλων και της Ελλάδας και της Ευρώπης ,αλλά μακροπρόθεσμα, ακόμη και της ίδιας της Τουρκίας.
Γιατί μια Ευρώπη που επιθυμεί να καταστεί πραγματική γεωπολιτική δύναμη δεν μπορεί να είναι ισχυρή μόνο όταν αντιμετωπίζει αντιπάλους τους οποίους έχει ήδη χαρακτηρίσει ως εχθρούς. Η πραγματική στρατηγική αυτονομία δοκιμάζεται όταν πρέπει να υπερασπιστεί τις αρχές της απέναντι σε δύσκολους εταίρους.
Αυτό είναι το μεγάλο ευρωπαϊκό στοίχημα.
Η Αθήνα, συνεπώς, δεν πρέπει να περιοριστεί στην καταγγελία της τουρκικής συμπεριφοράς. Πρέπει να μετατρέψει το ζήτημα σε ευρωπαϊκή στρατηγική συζήτηση. Να συνδέσει την ασφάλεια του Αιγαίου με την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου, την ασφάλεια της Κύπρου με την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης και την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου με την αξιοπιστία της ίδιας της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής.
Η σημερινή παρέμβαση του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών στο Gymnich κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Το ζητούμενο πλέον είναι να αποκτήσει συνέχεια, διάρκεια και ευρωπαϊκό βάθος.
Γιατί στο τέλος της ημέρας το ερώτημα δεν είναι εάν η Ευρώπη θα επιλέξει μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Το ερώτημα είναι εάν θα επιλέξει μεταξύ αρχών και γεωπολιτικής αμηχανίας.
Εάν η Ευρώπη θέλει πραγματικά να οικοδομήσει μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας, πρέπει να εγκαταλείψει την αντίληψη ότι υπάρχουν «μεγάλες» και «μικρές» παραβιάσεις, ανάλογα με το ποιος τις προκαλεί. Δεν μπορεί να ζητά από την Ουκρανία να υπερασπίζεται την κυριαρχία της, ενώ ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει με αμηχανία τις ανησυχίες δύο κρατών-μελών της.
Η επιθετικότητα δεν αποκτά διαφορετικό χρώμα ανάλογα με το σημείο του χάρτη στο οποίο εμφανίζεται.
Η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να έχει δύο μέτρα και δύο σταθμά.
Εάν η Ευρώπη δεν το αντιληφθεί, τότε το πρόβλημά της δεν θα είναι μόνο η Ρωσία αλλά η ίδια η ευρωπαϊκή αδυναμία να υπερασπιστεί με συνέπεια τις αρχές που διακηρύσσει.