2026/06/24 at 11:14 ΜΜ 24/06/2026 newsroomΓράφει ο : Μιχαήλ Μαντάλας
Ειδικός σε Θέματα Διεθνών Σχέσεων και Διεθνούς Ασφάλειας
Το νέο ΝΑΤΟ και η τουρκική αναβάθμιση: Έχει στρατηγική η Ελλάδα;
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα αναμένεται να αποτελέσει ένα σημαντικό σημείο αναφοράς για την πορεία της Συμμαχίας τα επόμενα χρόνια. Πέρα από τις αποφάσεις που αφορούν την Ουκρανία, τις σχέσεις με τη Ρωσία και την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων των κρατών-μελών, η συζήτηση φαίνεται να επεκτείνεται και στον τρόπο με τον οποίο θα διαμορφωθεί η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα, στη Μέση Ανατολή και στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκτιμήσεις που διατυπώνονται σε δυτικούς αναλυτικούς κύκλους σχετικά με μια πιθανή περαιτέρω αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας εντός της Συμμαχίας. Αναλύσεις που έχουν δημοσιοποιηθεί το τελευταίο διάστημα συγκλίνουν στην άποψη ότι η Άγκυρα επιδιώκει να αποκτήσει αυξημένες αρμοδιότητες στη διαχείριση των εξελίξεων στη Μαύρη Θάλασσα και στην ευρύτερη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Ανεξάρτητα από το εάν οι συγκεκριμένες εκτιμήσεις θα αποτυπωθούν σε επίσημες αποφάσεις, αποκαλύπτουν τη στρατηγική κατεύθυνση που φαίνεται να ακολουθεί η τουρκική διπλωματία.
Η Τουρκία δεν επιδιώκει απλώς να διατηρήσει τη θέση της στο ΝΑΤΟ. Επιδιώκει να αναβαθμίσει τη θέση της. Η δήλωση του Τούρκου υπουργού Άμυνας ότι η χώρα παύει να αντιμετωπίζεται ως «χώρα πτέρυγα» και μετατρέπεται σε «κεντρική χώρα» της Συμμαχίας δεν αποτελεί απλή ρητορική. Αντανακλά μια βαθύτερη στρατηγική φιλοδοξία: η Άγκυρα επιδιώκει να μεταβεί από τη θέση του σημαντικού συμμάχου στη θέση του απαραίτητου συμμάχου.
Η γεωπολιτική συγκυρία ευνοεί αυτή την επιδίωξη. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει αναβαθμίσει τη σημασία της Μαύρης Θάλασσας. Η αστάθεια στη Μέση Ανατολή επαναφέρει τη σημασία της νότιας πτέρυγας της Συμμαχίας. Η ενεργειακή ασφάλεια, οι μεταναστευτικές ροές και οι νέοι διάδρομοι μεταφορών συνδέουν πλέον τη Μεσόγειο, τον Καύκασο και την Εγγύς Ανατολή σε ένα ενιαίο στρατηγικό σύνολο. Σε όλα αυτά τα μέτωπα η Τουρκία διαθέτει γεωγραφικά πλεονεκτήματα που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν.
Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά τη συζήτηση σύνθετη για την Ελλάδα.
Το ζήτημα δεν είναι εάν η Τουρκία είναι σημαντική για το ΝΑΤΟ. Αυτό αποτελεί αντικειμενική πραγματικότητα. Ο έλεγχος των Στενών, η θέση της μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Μέσης Ανατολής, οι στρατιωτικές της δυνατότητες και η επιρροή της σε πολλαπλά περιφερειακά μέτωπα της προσδίδουν ιδιαίτερη βαρύτητα στους στρατηγικούς σχεδιασμούς της Συμμαχίας.
Το ερώτημα είναι διαφορετικό: ποια θα είναι η ισορροπία μεταξύ αυτής της αναβαθμισμένης γεωπολιτικής σημασίας και των προβλημάτων που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τη συμπεριφορά της Τουρκίας έναντι συμμάχων της.
Η διατήρηση του casus belli απέναντι στην Ελλάδα, οι κατά καιρούς αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο, οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και η εκκρεμότητα του Κυπριακού παραμένουν στοιχεία που δεν μπορούν να εξαφανιστούν από την εξίσωση. Όσο περισσότερο αυξάνεται το θεσμικό και επιχειρησιακό αποτύπωμα της Τουρκίας στο εσωτερικό της Συμμαχίας, τόσο μεγαλύτερο ενδιαφέρον αποκτά για την Αθήνα ο τρόπος με τον οποίο θα διαμορφώνονται οι ισορροπίες λήψης αποφάσεων.
Η Ελλάδα δεν έχει συμφέρον να προσεγγίσει τη Σύνοδο της Άγκυρας μέσα από τη λογική της καταγγελίας. Μια τέτοια επιλογή θα ήταν πολιτικά περιορισμένη και στρατηγικά αναποτελεσματική. Έχει όμως συμφέρον να αναδείξει ότι η συμμαχική συνοχή δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στη γεωπολιτική αναγκαιότητα. Οι μεγάλες συμμαχίες διατηρούν τη συνοχή τους όταν η ισχύς συνδυάζεται με την εμπιστοσύνη και όταν η στρατηγική αξία συνυπάρχει με τον σεβασμό των κοινών κανόνων.
Παράλληλα, η Αθήνα οφείλει να αποφύγει ένα ακόμη λάθος: να αντιμετωπίζει κάθε τουρκική αναβάθμιση αποκλειστικά ως ελληνική απώλεια. Η διεθνής πολιτική δεν λειτουργεί με όρους μηδενικού αθροίσματος. Η πραγματική πρόκληση είναι κατά πόσο η Ελλάδα διαθέτει τη δική της στρατηγική πρόταση για το νέο ΝΑΤΟ.
Η χώρα διαθέτει σήμερα σημαντικά πλεονεκτήματα. Η Σούδα έχει εξελιχθεί σε κρίσιμη υποδομή για τις επιχειρήσεις της Συμμαχίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αλεξανδρούπολη έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τη μεταφορά στρατιωτικών δυνάμεων και υλικού προς την ανατολική Ευρώπη. Οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις συμμετέχουν ενεργά στις νατοϊκές αποστολές, ενώ η Ελλάδα συγκαταλέγεται διαχρονικά μεταξύ των κρατών που εκπληρώνουν τις αμυντικές τους υποχρεώσεις.
Το κρίσιμο ζήτημα επομένως δεν είναι αν η Τουρκία θα επιδιώξει να ενισχύσει τη θέση της. Αυτό είναι ήδη εμφανές. Το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν η Ελλάδα θα εμφανιστεί στην Άγκυρα με μια εξίσου σαφή στρατηγική αντίληψη για τον δικό της ρόλο στο νέο περιβάλλον ασφαλείας.
Μπορεί η Αθήνα να προτείνει μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου; Μπορεί να συνδέσει τον ρόλο της με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, με την προστασία των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας και με τη σταθερότητα της νοτιοανατολικής πτέρυγας; Μπορεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε πολιτική επιρροή και σε θεσμικό αποτύπωμα εντός της Συμμαχίας;
Σε αυτά τα ερωτήματα θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό η ελληνική παρουσία στη Σύνοδο της Άγκυρας.
Διότι το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι εάν η Τουρκία θα επιχειρήσει να ενισχύσει τον ρόλο της στο ΝΑΤΟ. Αυτό συμβαίνει ήδη. Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν η Ελλάδα διαθέτει το στρατηγικό σχέδιο, τη διπλωματική αυτοπεποίθηση και τη γεωπολιτική φιλοδοξία να διεκδικήσει τον δικό της ρόλο στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας της Συμμαχίας.
Μιχαήλ Μαντάλας
Ειδικός σε Θέματα Διεθνών Σχέσεων και Διεθνούς Ασφάλειας
BA Politics and International Relations
Department of Government, University of Essex (UK)
MA Security Studies
University of Hull (UK)
Εργαστήρι Επαγγελματικής Δημοσιογραφίας, Αθήνα
Ο Μιχαήλ Μαντάλας είναι απόφοιτος του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου του Essex και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στις Σπουδές Ασφάλειας από το Πανεπιστήμιο του Hull. Είναι επίσης απόφοιτος του Εργαστηρίου Επαγγελματικής Δημοσιογραφίας στην Αθήνα. Ασχολείται με τη μελέτη διεθνών σχέσεων, γεωπολιτικής και στρατηγικών εξελίξεων, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ανατολική Μεσόγειο, τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες ισχύος στο διεθνές σύστημα.