Μαρία Β. Ντάμπου – Μαρκόπουλος Χ. Θωμάς: Κέντρο… ”μοναδική μου αγάπη”!

 

 

ΤΙΤΛΟΣ

Κέντρο… ”μοναδική μου αγάπη”!

ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ Η ΚΥΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ

Μαρία Β. Ντάμπου, Πολιτική Επιστήμονας, Διεθνολόγος

και Επιστημονική Συνεργάτιδα της Βουλής των Ελλήνων και ο

Μαρκόπουλος Χ. Θωμάς, Επικοινωνιολόγος και Ραδιοφωνικός Παραγωγός

 

 

 

 

 

Πολλή συζήτηση γίνεται ξανά, περί της ύπαρξης ή μη του Kεντρώου και Μεσαίου Χώρου και στην Ευρώπη και την Ελλάδα. Ίσως αυτή η κουβέντα να μην σταμάτησε ποτέ. Κυρίως αναρωτιόμαστε σε ποιον ανήκει κομματικά αυτός ο ιδεολογικός χώρος. Ένας διαχρονικά μάλλον θολός και αμφιλεγόμενος πολιτικός όρος που αν και χρησιμοποιήθηκε ευρέως την τελευταία 20ετία -από την Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ/ΚΙΝΑΛ (Ελιά, Δημοκρατική Συμπαράταξη), την Δημοκρατική Συμμαχία, την Δράση, το Ποτάμι, την Ένωση Κεντρώων, κάποτε τους Δημοκράτες του κου. Ανδρ. Λοβέρδου, τώρα τους Δημοκράτες του κου. Στέφ. Κασσελάκη κτλ- δεν έχει πείσει καθαρά 100% περί της ορθότητάς ύπαρξης του. Παράλογο; Ίσως και όχι. Από πολλές πλευρές, η ίδια η έννοια του κεντρώου χώρου δεν είναι ικανοποιητική ως χαρακτηρισμός μιας πολιτικής στάσης. Πολλές φορές ως ιδεολογικός χώρος, παραπέμπει στην έλλειψη συγκεκριμένων αρχών, στην απουσία προγράμματος, στη ροπή προς μεσοβέζικες λύσεις στα διάφορα προβλήματα.

 

Και αντιπροσωπεύει στη συνείδηση πολλών πολιτών -και δικαιολογημένα- την ενσάρκωση του ιδεολογικού ερμαφροδιτισμού. Ο όρος δεν είναι παλιός φιλοσοφικά. Κατά τον Μέγιστο Αριστοτέλη, το απόλυτο κέντρο, η τέλεια ισορροπία, η χρυσή τομή, αποτελεί το αρμονικό και αισθητικά βέλτιστο μέσο σημείο μεταξύ δύο άκρων. Ο όρος Κέντρο στη σύγχρονη πολιτική εκφράζει συνήθως τις ιδεολογίες του κοινωνικού και οικονομικού φιλελευθερισμού, οι οποίες συνδυάζουν κεντροδεξιά και κεντροαριστερά ιδεολογικά στοιχεία με βάση σύγχρονους όρους. Από το 1910 μέχρι σήμερα μερικά παραδείγματα: Βενιζελικοί, αντιδεξιοί, αντικομμουνιστές, με τον Πλαστήρα, Παπανδρεϊκοί, Μητσοτακικοί, Μπακογιαννικοί, Μακρονικοί και La République En Marche! (Γαλλία), Δημοκρατικοί και Clinton(s) στις ΗΠΑ, Μπλερικοί (ΗΒ), SPD, FDP και Die Grune (Γερμανία), Τρίτος Δρόμος etc.

Λίγα Ιστορικά, αρχικά

1975-2000: Στην ελληνική πολιτική σκακιέρα το τελευταίο γνήσια κεντρώο κόμμα που είχε σοβαρή παρουσία και εκλογικές επιτυχίες ήταν η μεταδικτατορική Ένωση Κέντρου (ΕΚ-ΝΔ, ΕΔΗΚ). Πήρε μέρος στις εκλογές του 74, 77 και 81. Εξαφανίστηκε αργά και σταθερά και μέχρι το 85-89 δεν υπήρχε με κομματική αυτοτέλεια. Βέβαια, το 1993 ο τελευταίος γονιδιακός απόγονος του Μεγάλου μας Έλληνα Εθνάρχη, Ελευθέριου Κ. Βενιζέλου κατέβηκε και εκλέχθηκε Βουλευτής, μα και Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Βουλής, με την Πολιτική Άνοιξη του κου. Αντ. Σαμαρά! Χονδρικά: Το 55% περίπου των τότε βουλευτών και στελεχών του πάλαι ποτέ Κεντρώου Χώρου απορροφήθηκε στο ΠΑΣΟΚ, το 35% στην ΝΔ και ένα 10% αλλού, έως το 1995-2000.

2000-2025: Ζει ο Βενιζελισμός; Υπάρχουν ιδεολογικοί απόγονοι του μεγάλου αυτού ιδεολογικού ρεύματος; Ναι! Βιολογικοί απόγονοι του Μεγάλου μας Έλληνα Εθνάρχη, Ελευθέριου Κ. Βενιζέλου; Ναι, έμμεσα ναι! Ιδεολογικά και βιολογικά το μεγάλο κομμάτι του Βενιζελισμού ζει και μετασχηματίζεται εντός ΝΔ, εδώ και χρόνια. Και ένα μικρότερο αλλά σεβαστό σίγουρα κομμάτι στον χώρο του ΠΑΣΟΚ/ΚΙΝΑΛ. Και από εκεί και πέρα ίσως στον ΣΥΡΙΖΑ/ΠΣ και ελάχιστα στην Ελληνική Λύση ή σε άλλα κόμματα εντος/εκτός της Ελληνικής Βουλής δεν είναι και απίθανο.

Κλίνατε επί… Κεντρο-Δεξιά!

Δεκάδες δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν τη διείσδυση των 2 μεγάλων κομμάτων στον χώρο του Κέντρου (συν Κεντροδεξιάς και Κεντροαριστεράς), που αποτελεί Μήλον της Έριδος. Σε δημοσκοπήσεις των Pulse, Metron, Alco, Data, Public Issue, Prorrata κλπ οι κεντρώοι ψηφοφόροι αξιολογούν θετικά ή μάλλον θετικά τον κο. Κυριάκο Κ. Μητσοτάκη σε ποσοστά άνω του 50%. 2ος έρχεται με δυναμισμό αλλά τεράστια απόσταση, ο κος. Νίκος Ανδρουλάκης. Το αντίστοιχο ποσοστό π.χ. ένα μικρότερο κόμμα ας πούμε για τον κο. Στέφανο Κασσελάκη είναι πολύ χαμηλότερο… Παρά τη φθορά που υπέστη η ελληνική κυβέρνηση εδώ και 7-7,5 χρόνια, εξακολουθεί να διατηρεί έναντι του ΠΑΣΟΚ/ΚΙΝΑΛ κλπ το συγκριτικό της πλεονέκτημα που είναι η επαφή με τον ευρύταττο κεντρώο και μεσαίο χώρο. Ένα πλεονέκτημα που στο συγκεκριμένο χρονικό σημείο, αποτελεί ένα σημαντικό μαξιλάρι ασφαλείας για την κυβερνώσα παράταξη! Το 1981, 1990, 2000, 2019, 2024 τις εθνικές κάλπες και τον νικητή τους έκρινε ο μέσος κεντρώος ψηφοφόρος. Έτσι φαίνεται να πηγαίνει η ιστορία και για τις διπλές εθνικές κάλπες του 2027. Από την άλλη οι κάλπες 1985, 1993, 2007, 2009, 2012, 2015 ήταν κάλπες των ελαφρώς ακροτήτων ή και των… άκρων.

Εδώ και αρκετά χρόνια έχει υποχωρήσει το φαινόμενο του δικομματισμού και έχει γίνει έκδηλη τόσο από τα κόμματα όσο και από τους ψηφοφόρους η απουσία ιδεολογικών κινήτρων και η ανάγκη αλλαγής σκηνικού και υιοθέτηση μετριοπαθών τάσεων. Παρότι, όμως όροι όπως η Δεξιά, η Αριστερά, το Κέντρο χρησιμοποιούνται ευρύτατα στο δημόσιο λόγο για να περιγράψουν ένα πολιτικό χώρο, είναι αμφίβολο εάν στην πραγματικότητα συνιστούν σαφώς οριοθετημένα και κατανοητά αντικείμενα αναφοράς. Αν αντιμετωπίσει κανείς, μάλιστα, τις έννοιες αυτές ως πολιτικές εκφράσεις μίας ιδεολογίας, τότε θα πιστώσει ότι στην κοινή γνώμη συνηθέστερος είναι, μάλλον, ο συμφυρμός τους με τις ιδεολογίες που τείνει να ενστερνίζεται και να αντανακλά ο εκάστοτε χώρος, εξισώνοντας για παράδειγμα την Αριστερά με το σοσιαλισμό, τη σοσιαλδημοκρατία και τα εργατικά κόμματα, στο δυτικοευρωπαϊκό πρότυπο, μάλιστα, όλα υπό την ίδια σκέπη, ή τη νέα Δεξιά με το νεοφιλελευθερισμό και το συντηρητισμό. Ακόμα, ωστόσο, κι αν μία τέτοια προσέγγιση κρύβει πράγματι μία δόση αλήθειας, τι συμβαίνει με το πολιτικό Κέντρο; Μεθοδολογικά ο όρος Κέντρο συνιστά μήλον της έριδος στον ακαδημαϊκό χώρο με τις απόψεις των επιστημόνων αναφορικά με την ιδεολογική και πολιτική του ισχύ του να διίστανται σε όσους τον θεωρούν αυτάρκη έννοια, ανάλογη με την Αριστερά και τη Δεξιά και σε όσους τον αντιμετωπίζουν ως συμπληρωματικό εργαλείο των τελευταίων, μία ιδεολογική πολιτική μίξη. Αιτία της παραπάνω άτυπης κατηγοριοποίησης αποτελεί προφανώς το γεγονός πως το Κέντρο, σε πολλές περιπτώσεις φέρεται να ετεροκαθορίζεται από τις θέσεις των άλλων πολιτικών χώρων, καθώς η μετριοπάθεια που επιδεικνύει στην πραγματικότητα δεν αναφέρεται ως διακηρυκτική και ιδεολογικά συνεκτική αλλά ως άρνηση των υπόλοιπων εκδοχών. Με άλλα λόγια, η κεντρώα πολιτική είναι, μάλλον, περισσότερο συνυφασμένη στην κοινή γνώμη με ό,τι δεν είναι Αριστερά ή Δεξιά.

Μπορεί στην Ελλάδα η Κεντροδεξιά να αποτελεί κυρίαρχη ιδεολογία, αλλά στην υπόλοιπη Ευρώπη ο κεντρώος χώρος δείχνει να πιέζεται. Το Κέντρο του 2026 έχει τεράστιες ευθύνες όπως να να αποκαθηλώσει τον άκρατο λαϊκισμό της Δεξιάς και της Αριστεράς, να ενισχύσει την επιχειρηματικότητα και την οικονομία, να παραμείνει αφοσιωμένο στο να προσφέρει λύσεις χωρίς ακρότητες, να αντιμετωπίσει την πληθωριστική και την ενεργειακή κρίση με σύνεση, να εφαρμόσει κοινωνικές πολιτικές ουτως και να στηρίξει τις ευαλωτες ομάδες και να δημιουργήσει ευκαιρίες για όλους. Στην εποχή όπου οι προκλήσεις ασφαλείας εξελίσσονται, ο κεντρώος χώρος πρέπει να αποτελέσει πυλώνα σταθερότητας. Το μεταναστευτικό παραμένει το νούμερο ένα ζήτημα στην Ευρώπη!!! Εδώ χρειάζονται ισχυρές Κεντροδεξιές και Σοσιαλδημοκρατικές πολιτικές δυνάμεις προκειμένου να εφαρμοστεί ένα κραταιό ευρωπαϊκό σχέδιο και όχι με ανεπαρκή μέτρα που στο τέλος θα εντείνουν το πρόβλημα.

Η Κεντρο-Αριστερή ανάγνωση του Κέντρου

Από μια κεντροαριστερή οπτική, το πολιτικό Κέντρο δεν είναι απλώς ένας ενδιάμεσος χώρος ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά ούτε μια ουδέτερη ζώνη συμβιβασμών. Αντίθετα, αποτελεί μια πολιτική στάση που επιχειρεί να συνδυάσει την οικονομική αποτελεσματικότητα με την κοινωνική δικαιοσύνη. Η κεντροαριστερή παράδοση της Ευρώπης, όπως εκφράστηκε ιστορικά μέσα από τη σοσιαλδημοκρατία, υποστήριξε ότι η ανάπτυξη της οικονομίας πρέπει να συμβαδίζει με ισχυρούς θεσμούς κοινωνικής προστασίας, με ένα αξιόπιστο κοινωνικό κράτος και με πολιτικές που μειώνουν τις κοινωνικές και περιφερειακές ανισότητες.

Η λογική αυτή δεν είναι καινούργια. Στην ευρωπαϊκή πολιτική ιστορία το Κέντρο διαμορφώθηκε συχνά ως χώρος σύνθεσης ανάμεσα στην πρόοδο και τη σταθερότητα. Στην Ελλάδα, ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, ο Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος εξέφρασε μια τέτοια πολιτική κατεύθυνση. Από τον Βενιζελισμό έως την Ένωση Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου τη δεκαετία του 1960, το πολιτικό Κέντρο στην Ελλάδα ταυτίστηκε διαχρονικά με την προσπάθεια εκσυγχρονισμού των θεσμών, τη διεύρυνση της δημοκρατικής συμμετοχής και την προώθηση μεταρρυθμίσεων που στόχευαν στη βελτίωση των κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών. Δεν υπήρξε ποτέ απλώς ένας ενδιάμεσος χώρος ανάμεσα σε δύο ιδεολογικούς πόλους, αλλά συχνά αποτέλεσε τον φορέα αλλαγών που επιδίωκαν να φέρουν τη χώρα πιο κοντά στα ευρωπαϊκά πολιτικά και θεσμικά πρότυπα.

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ίδια συνθετική λογική εκφράστηκε στη Δυτική Ευρώπη μέσα από τη σοσιαλδημοκρατία και τα μεγάλα μεταρρυθμιστικά κόμματα που οικοδόμησαν το ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος. Το μεταπολεμικό μοντέλο ανάπτυξης στηρίχθηκε σε μια μικτή οικονομία, σε ισχυρές κοινωνικές πολιτικές και στην ενίσχυση της μεσαίας τάξης. Από τις πολιτικές του Βίλι Μπραντ στη Γερμανία μέχρι τις μεταρρυθμιστικές προσεγγίσεις που αργότερα εκφράστηκαν μέσα από τον λεγόμενο «Τρίτο Δρόμο», η ευρωπαϊκή κεντροαριστερά επιχείρησε να ισορροπήσει ανάμεσα στη δυναμική της αγοράς και στην ανάγκη κοινωνικής συνοχής. Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες η κεντροαριστερά σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζει μια εμφανή κρίση εκπροσώπησης. Τα ιστορικά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα έχουν χάσει μέρος της εκλογικής τους επιρροής, ενώ νέες πολιτικές δυνάμεις, συχνά πιο ριζοσπαστικές ή λαϊκίστικές, επιχειρούν να εκφράσουν κοινωνικές ομάδες που αισθάνονται ότι δεν εκπροσωπούνται επαρκώς ή έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στους θεσμούς. Η παγκοσμιοποίηση, η οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, η ανασφάλεια που δημιούργησαν οι μεγάλες κοινωνικές και τεχνολογικές αλλαγές αλλά και η αίσθηση ότι οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις δεν μπόρεσαν να δώσουν   πειστικές απαντήσεις στα προβλήματα της μεσαίας τάξης, συνέβαλαν σε αυτή την πολιτική φθορά.

Παρόλα αυτά, η κρίση αυτή δεν σημαίνει ότι οι αρχές της κεντροαριστερής σκέψης έχουν εξαντληθεί ιστορικά. Σε μια εποχή μεγάλων μετασχηματισμών, από την πράσινη μετάβαση και την ψηφιακή οικονομία μέχρι τις νέες μορφές εργασίας και τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις, οι αξίες της κοινωνικής συνοχής, της ισότητας ευκαιριών και της δημοκρατικής σταθερότητας αποκτούν εκ νέου ιδιαίτερη σημασία. Το ζητούμενο για την κεντροαριστερά σήμερα δεν είναι απλώς να υπερασπιστεί το παρελθόν της αλλά να ανανεώσει την πολιτική της πρόταση, προσαρμόζοντάς την στις ανάγκες των σύγχρονων κοινωνιών. Σε μια περίοδο όπου η πολιτική πόλωση και ο λαϊκισμός επιχειρούν συχνά να κυριαρχήσουν στον δημόσιο διάλογο, ο χώρος του Κέντρου καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του. Όχι ως χώρος ουδετερότητας ή ιδεολογικής ασάφειας, αλλά ως πεδίο σύνθεσης πολιτικών προτάσεων που συνδυάζουν ανάπτυξη, κοινωνική δικαιοσύνη και θεσμική σταθερότητα. Ίσως όμως η εποχή να απαιτεί κάτι περισσότερο από την απλή αναπαραγωγή των σχημάτων του παρελθόντος. Οι κοινωνικές και πολιτικές μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν ότι ένα μεγάλο μέρος των πολιτών αναζητά νέους τρόπους πολιτικής έκφρασης που δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τη μορφή και τη λειτουργία των παραδοσιακών κομμάτων.

Η ανάγκη για πιο ανοιχτές μορφές πολιτικής συμμετοχής, για πολιτικές πρωτοβουλίες που ξεπερνούν τα στενά κομματικά όρια και για νέες συνθέσεις ιδεών ίσως αποτελεί το επόμενο βήμα για τον χώρο του Κέντρου. Σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση δεν αφορά μόνο το ποιο κόμμα θα εκπροσωπήσει τον χώρο αυτό, αλλά κυρίως ποιο πολιτικό όραμα και ποια νέα μορφή πολιτικής οργάνωσης μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες των σύγχρονων κοινωνιών. Ίσως τελικά το πραγματικό ερώτημα της εποχής μας να μην είναι αν υπάρχει το Κέντρο, αλλά ποιο περιεχόμενο του δίνουμε σήμερα. Αν θα παραμείνει ένας αόριστος πολιτικός χαρακτηρισμός ή αν θα μετατραπεί ξανά σε δύναμη μεταρρυθμίσεων και προοδευτικής σύνθεσης. Η μεγαλύτερη μάχη της σημερινής πραγματικότητας , δεν είναι οι ιδεολογίες και πως αυτές εκφράζονται αλλά κυρίως  η εύρεση των νέων μέσων και εργαλείων που μπορούν να ενσωματώσουν «ρεαλιστικές» λύσεις που ξέρουν να προσαρμόζονται στο μεταβαλλόμενο σήμερα.

«Τι Παπάγος, τι Πλαστήρας, ούλοι οι σκύλοι μια γενιά»…

Κέντρο! Αντιστοιχεί στους πολίτες που προτιμούν τον επιλεκτικό κρατικό παρεμβατισμό και εστιάζουν στις πρακτικές λύσεις για τα τρέχοντα προβλήματα. Αντιμετωπίζουν τα πολιτικά ζητήματα με διαλλακτικότητα. Πιστεύουν πως η κυβέρνηση αποτελεί ένα αποδεκτό μέσο ελέγχου της υπερβολικής ελευθερίας. Χαρακτηρίζονται δε, από ήπιο και μετριοπαθή πολιτικό λόγο και αστική συμπεριφορά. Είναι φιλοπάτριδες, μα όχι ακραίοι. Πατριώτες… μα όχι εθνικιστές (Εθνάρχης, Ελευθ. Κ. Βενιζέλος). Δεν υπάρχει λοιπόν στενά οριοθετημένος κεντρώος χώρος. Υπάρχουν οι μετριοπαθείς πολίτες, οι νοικοκυραίοι και νοικοκύρηδες. Που δεν αρέσκονται σε ακρότητες και φανατισμούς. Κι αυτοί δίνουν την νίκη στις εκλογές. Τα πολιτικά τους πιστεύω βέβαια μεταβάλλονται. Από εποχή σε εποχή. Δεν είναι όμως ποτέ ”δεξιοί η αριστεροί” με την παραδοσιακή έννοια του όρου. Είναι θεσμικοί, εκτιμούν και προτιμούν τον πατριωτισμό και την τάξη, μα και την πρόοδο. Αναμφίβολα, η ύπαρξη και ακόμη περισσότερο, η ισχυρή παρουσία ενός κεντρώου κόμματος στην πολιτική σκηνή κάθε χώρας, κυρίως ευρωπαϊκής, δεν είναι απλώς αναγκαία, είναι εξαιρετικά ωφέλιμη.

Στην Ελλάδα μάλιστα, των τεραστίων προβλημάτων και των ιδιαιτεροτήτων, με τα κόμματα των άκρων να διεισδύουν σε πλήθη ψηφοφόρων πουλώντας αυταπάτες, δοξασίες και… ”νταηλίκια”, είναι διπλά αναγκαία και ωφέλιμη. Συνήθως τα κόμματα του κεντρώου χώρου είναι σε θέση να διατηρήσουν κοινωνικές ισορροπίες, να απορροφήσουν κραδασμούς και να συμπράξουν όποτε απαιτείται, προκειμένου να κυβερνηθεί ο τόπος μέσα στο δημοκρατικό-πατριωτικό-ευρωπαϊκό πλαίσιο. Eίναι ενωτικοί! Είναι οικονομικά φιλελεύθεροι, νοιάζονται για την κοινωνική δικαιοσύνη και συμφωνούν σε μέτρα εκσυγχρονισμού του κράτους και της οικονομίας. Προοδευτικοί σε ζητήματα ανθρωπιστικά, οικολογικά, φιλοζωικά. Είναι πατριώτες με την σύγχρονη έννοια του όρου και θέλουν να βλέπουν το τόπο να προκόβει. Επίσης δεν γουστάρουν και πολύ-πολύ τον λαϊκισμό! Είναι, μπορεί να πει κανείς, ρομαντικοί ρεαλιστές.

Πολλά κόμματα τους διεκδικούν, ελάχιστα τους έχουν τελικά… είναι η Πηνελόπη της Πολιτικής, η πολύφερνη νύφη. Τα σύγχρονα ελληνικά, ευρωπαϊκά και δυτικά κεντρώα κόμματα (φιλελεύθερα, σοσιαλδημοκρατικά και οικολογικά) υποστηρίζουν τη μικτή οικονομία και την ανοιχτή κοινωνία, κρατώντας ίσες αποστάσεις στα οικονομικά και στα κοινωνικά ζητήματα. Χαρακτηριστικά των υποστηρικτών του πολιτικού χώρου αυτού, είναι η πεποίθηση ότι οι λύσεις στα διάφορα προβλήματα πρέπει να επέρχονται μέσω του ρεαλισμού και όχι με συναισθηματική φόρτιση (Εθνάρχης, Ελευθ. Κ. Βενιζέλος). «Οι εκλογές κρίνονται στο Κέντρο!» η φράση αυτή, που πριν από καιρό είπε ο Έλληνας Πρωθυπουργός και Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, Κυριάκος Μητσοτάκης σημαίνει πολλά για την κυβερνώσα παράταξη, το ΠΑΣΟΚ/ΚΙΝΑΛ αλλά και το σύνολο του σημερινού ιδεολογικου-κοινωνικου συστήματος.